การประสมวงดนตรีไทยมีแบบแผนสืบทอดกันมายาวนาน วงดนตรีไทยตระกูลหลักที่ควรรู้จักมีสามวง ได้แก่ วงปี่พาทย์ วงเครื่องสาย และวงมโหรี แต่ละวงมีเครื่องดนตรี โอกาสการบรรเลง และอารมณ์เสียงที่เป็นเอกลักษณ์
เครื่องสายไทย — ภาพประกอบจากตำราเครื่องมโหรีปี่พาทย์ พ.ศ. 2473 (สาธารณสมบัติ) / Wikimedia Commons
วงปี่พาทย์
วงปี่พาทย์ประกอบด้วยเครื่องตีและเครื่องเป่าเป็นหลัก มีปี่ ระนาด ฆ้องวง และเครื่องกำกับจังหวะอย่างตะโพน กลองทัด ฉิ่ง ให้เสียงดังหนักแน่น เหมาะกับการบรรเลงประกอบ พิธีกรรม โขน ละคร และงานที่ต้องการความขรึมขลัง วงปี่พาทย์ยังแบ่งตามขนาดเป็นเครื่องห้า เครื่องคู่ และเครื่องใหญ่ ตามจำนวนเครื่องดนตรีในวง
วงเครื่องสาย
วงเครื่องสายประกอบด้วยเครื่องดีดและเครื่องสีเป็นหลัก เช่น ซอด้วง ซออู้ จะเข้ ร่วมกับขลุ่ย และเครื่องกำกับจังหวะอย่างโทน รำมะนา ฉิ่ง ให้เสียงนุ่มนวลอ่อนหวาน เหมาะกับการบรรเลงใน งานมงคลและการขับกล่อมภายในบ้าน ที่ไม่ต้องการเสียงดังเกินไป
วงมโหรี
วงมโหรีเป็นการนำจุดเด่นของทั้งวงปี่พาทย์และวงเครื่องสายมาผสมผสานกัน จึงมีทั้งเครื่องดีด สี ตี เป่า อยู่ในวงเดียว มีลักษณะพิเศษคือใช้ ซอสามสาย และมีระนาดฆ้องที่ย่อขนาดลงให้เสียงไม่ดังกลบเสียงร้อง วงมโหรีจึงให้เสียงไพเราะกลมกล่อม เหมาะกับการบรรเลงเพื่อความบันเทิงและขับกล่อม
สรุปเปรียบเทียบโดยสังเขป
- ปี่พาทย์ — เครื่องตีและเป่า เสียงหนักแน่น ใช้ในพิธีและการแสดงโขนละคร
- เครื่องสาย — เครื่องดีด สี เป่า เสียงนุ่มนวล ใช้ในงานมงคลและขับกล่อม
- มโหรี — ผสมทุกประเภท เสียงกลมกล่อม ใช้เพื่อความบันเทิง
อ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม
- มนตรี ตราโมท. ดุริยางคศาสตร์ไทย ภาควิชาการ. กรมศิลปากร.
- ราชบัณฑิตยสภา. สารานุกรมศัพท์ดนตรีไทย.
- กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม.
- ภาพประกอบ: ตำราเครื่องมโหรีปี่พาทย์ พ.ศ. 2473, สาธารณสมบัติ ผ่าน Wikimedia Commons.